ഹസ്‌തിനപുരം

ഇന്ന് മീററ്റിൽ. രാമായണവും മഹാഭാരതവും ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന ഒരു ഭൂമിയാണ് ഇത്.

രാവണൻ്റെ ഭാര്യ മന്ധോദരിയുടെ അച്ഛൻ മായാസുരൻ എന്ന ആർകിടെക്ട് ഭരിച്ചിരുന്ന മായാരാഷ്ട്രവും, കൗരവരും പാണ്ഡവരും ജിവിച്ച് വളർന്ന, കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിനു കാരണമായ ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രാക്ഷേപം നടന്ന ഹസ്തിനപുരം കൊട്ടാരം ഉണ്ടായിരുന്നത് ഇപ്പോഴത്തെ മീററ്റിൽ ആയിരുന്നു. 

अहल्या द्रौपदी कुंती तारा मंदोदरी तथा।

पंचकन्या स्मरेन्नित्यं महापातक नाशनम्॥

പഞ്ചകന്യകൾ ആയി അറിയപെടുന്ന അഹല്യ (ബോധോദയം/awakening) ദ്രൗപതി(സമർപ്പണം/Surrender) കുന്തി (സഹനം/Patience) താര (വിവേകം/Wisdom) മണ്ഡോദരി (ധർമ്മം/Righteousness) എന്നിവരിലെ മണ്ഡോദരിയുടെ നടാണ് മീററ്റ്.

ഏറ്റവും ശക്തനും ജ്ഞാനിയുമായ വ്യക്തിയെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് മണ്ഡോദരി പൂജ ചെയ്ത ബിൽവേശ്വർ ക്ഷേത്രവും ഉണ്ട് ഇവിടെ.

ഡൽഹിയിൽ നിന്ന് 80 km അകലത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മീററ്റിന് ചുറ്റും മഹാഭാരതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങൾ ആണ്. പാണ്ഡവരുടെ കൊട്ടാരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥ എന്ന ഡൽഹി, കൗരവരും പാണ്ഡവരും യുദ്ധം ചെയ്ത കുരുക്ഷേത്രം, കൗരവർ പാണ്ഡവരെ ചുട്ട് കൊല്ലാൻ ഉണ്ടാക്കി കൊടുത്ത ലാക്ഷാഗൃഹ കൊട്ടാരം സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന വർണവ്രത (ഇപ്പോഴത്തെ ബാഗ്പത്/ബർണാവ ഡൽഹിയിൽ നിന്ന് 40km) എന്ന സ്ഥലവും ഒക്കെ. 

അയ്യായിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപുള്ള ഹസ്തിനാപുരത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്ന് വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിലും, ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രാക്ഷേപം നടന്ന സമയത്ത് ശ്രീ കൃഷ്ണൻ ദ്രൗപദിക്ക് നാണം മറക്കാൻ തുണി കൊടുത്തത് ഈ മരത്തിൽ ഇരുന്നോണ്ട് ആണ് എന്ന് പറയുന്ന ഒരു വടവൃക്ഷം ഉണ്ട് അവിടെ. വടവൃക്ഷത്തിന് അടുത്ത് ഒരു ആശ്രമം ഉണ്ട്, ഞാനും കൂട്ടുകാരൻ ഡോക്ടറും ചെല്ലുമ്പോൾ 3 സന്ന്യാസിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. കുറച്ച് നേരം അവരുടെ കൂടെ ഇരുന്ന് പരിചയപ്പെട്ട് ചായയും കുടിച്ച് ആ മരത്തിൻ്റെ ഫോട്ടോകളും എടുത്ത് പുറപെട്ടു.

വടവൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 150 മീറ്റർ എതിർ ഭാഗത്ത് ആയിരുന്നു ചൂത് കളി നടന്ന രാജ്ദർബാർ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലം. ഏകദേശം 2-3 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ ഉയർന്ന ഒരു പ്രദേശം – അതാണ് കൊട്ടാരഭാഗം. യാത്രയ്ക്കിടെ വഴിയിൽ കാണുന്ന പട്ടികൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്ന ശീലം ഉള്ളതിനാൽ, ബിസ്ക്കറ്റ് വാങ്ങാൻ ഒരു കടയിൽ കയറിയപ്പോൾ, അവിടെവെച്ച് കടക്കാർ കുരങ്ങുകൾക്ക് കൊടുക്കാൻ വറുത്ത കടലയും മധുരവും ഓരോ കിലോ വാങ്ങാൻ നിർബന്ധിച്ചു. അതും വാങ്ങി മുന്നോട്ട് പോയി.

കൊട്ടാരം കണ്ടില്ലെങ്കിലും ജമ്പുദ്വീപ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ ഭാഗം മുഴുവനും മനോഹരമായ ജൈന മത ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ട്.

തുടർന്ന്, രാജകുടുംബത്തിലെ റാണിമാർ പൂജയ്ക്കായി എത്തിയിരുന്ന ശിവനും കാളിയുടെയും ക്ഷേത്രങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. അവിടെ ദർശനം നടത്തി, വഴിയിലുണ്ടായിരുന്ന കുരങ്ങുകൾക്കും പട്ടികൾക്കും ഭക്ഷണം നൽകി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. ഏകദേശം 2 കിലോമീറ്റർ യാത്ര കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, Bhishma പിതാമഹൻ സ്നാനത്തിനും ധ്യാനത്തിനുമായി പോയിരുന്ന ഗംഗാനദി തീരവും കണ്ടു. അവിടെ നിന്ന് അമരോഹയിലേക്ക് തിരിച്ചു.

മടങ്ങി വരുന്ന വഴി, അർജ്ജുനൻ്റെ പേരക്കുട്ടി പരിക്ഷിത്തിന് ശാപം ലഭിച്ച ശേഷം അവസാന ഏഴ് ദിവസങ്ങൾ തപസ്സ് ചെയ്തതായി പറയുന്ന ശുക്രതാൾ എന്ന സ്ഥലവും കണ്ടു. അതിന്റെ അനുഭവങ്ങൾ അടുത്ത ബ്ലോഗിൽ പങ്കുവെക്കാം.

कलश लेकर चिता के चारों ओर तीन बार खूमने का कारण

क्या आपने कभी कंधे पर पानी से भरा मिट्टी का कलश लेकर चिता के चारों ओर तीन बार घूमने की परंपरा का कारण जाना है? यह मृत शरीर के संस्कार से जुड़ा एक महत्वपूर्ण अनुष्ठान है।

कलश = शरीर

जल = जीवन

परिक्रमा = जीवन चक्र

कलश तोड़ना = अंतिम विदाई

पीछे की ओर तर्पण = पूर्वजों का स्मरण

हर बार जब परिक्रमा की जाती है, तो कर्म कराने वाले आचार्य मिट्टी के कलश के नीचे चाकू से एक छेद करते हैं। उस छेद के माध्यम से जल पीछे की ओर बहता हुआ गिरता है।

इस प्रकार जब तीन बार परिक्रमा पूरी होती है, तो कलश में बने तीन छेदों से जल पीछे की ओर बह चुका होता है। अंत में उस कलश को पीछे की ओर फेंक दिया जाता है, जिससे वह जमीन पर गिरकर टूट जाता है। यदि नहीं टूटे, तो पीछे से कर्म करने वाला व्यक्ति उसे तोड़ देता है।

यह अनुष्ठान हिंदुओं के अंतिम संस्कार में सामान्यतः देखा जाता है।

इसी प्रकार जब किसी को आशीर्वाद दिया जाता है, तो हथेली को सिर पर रखकर आशीर्वाद दिया जाता है।

लेकिन पितृ कर्म करते समय, विशेषकर बलि और तर्पण के समय, हाथ को उल्टा करके (पीछे की ओर) करके किया जाता है।

देव कार्य आगे की ओर और पितृ तर्पण पीछे की ओर किया जाता है।

तो केवल पितरों को ही पीछे स्थान क्यों दिया गया है?

इसका आधार क्या है?

कुण्डलिनी में अग्नि स्वरूप में स्थित आत्मा, छह मुख्य मर्म स्थानों के माध्यम से अपनी चेतना को आगे की ओर प्रसारित करती है।

इन छह स्थानों को रीढ़ की हड्डी के निचले भाग से ऊपर की ओर इस प्रकार नाम दिया गया है:

मूलाधार चक्र

स्वाधिष्ठान चक्र

मणिपुर चक्र

अनाहत चक्र

विशुद्धि चक्र

आज्ञा चक्र

इन छह चक्रों को षडाधार चक्र कहा जाता है। योग का या प्राणिक हीलिंग अध्ययन करने वालों को इन षडाधार चक्रों का ज्ञान होता है।

इन छह चक्रों के अतिरिक्त, सिर के शीर्ष पर सहस्रार पद्म नामक मोक्ष स्थान भी होता है।

इस मोक्ष स्थान सहस्रार पद्म से पहले स्थित विशुद्धि चक्र के पास, अर्थात कंधे के स्थान पर ही पानी से भरा मिट्टी का कलश रखा जाता है।

चाहे पुरुष हो या स्त्री, शरीर से आत्मचेतना इन छह चक्रों के माध्यम से आगे की ओर प्रवाहित होती है, इसलिए यह माना जाता है कि पितृ देवता हमेशा पीछे की ओर स्थित होते हैं। जैसे जब प्रकाश आगे की ओर पड़ता है, तो छाया पीछे की ओर चली जाती है।

इसी कारण पितरों के लिए तर्पण पीछे की ओर किया जाता है और यह परंपरा पीढ़ी दर पीढ़ी चली आ रही है।

इन छह सीढ़ियों को पार करके, और सिर के शीर्ष पर स्थित सहस्रार पद्म को भी पार करने के बाद ही मोक्ष प्राप्त होता है।

योगी लोग कुण्डलिनी से जीवात्मा को षडाधार चक्रों के माध्यम से ऊपर उठाकर सहस्रार पद्म के द्वारा प्राण त्यागकर समाधि प्राप्त करते हैं। इसी कारण जो लोग समाधि प्राप्त करते हैं, उनके लिए यह अंतिम संस्कार का यह विशेष अनुष्ठान नहीं किया जाता।

आंत (पाचन तंत्र) हमारा दूसरा मस्तिष्क

मनुष्य के पास सिर्फ एक नहीं, बल्कि दो मस्तिष्क होते हैं। दूसरा मस्तिष्क हमारी आंत (पाचन तंत्र) में स्थित होता है।

इसीलिए एक अच्छा हीलर शारीरिक या मानसिक समस्या होने पर हमेशा पाचन तंत्र का उपचार करता है। जब मरीज कहते हैं कि वे “थकान, चिंता और प्रेरणाहीनता” महसूस कर रहे हैं, तो सबसे पहले उनके पेट के बारे में पूछना चाहिए।

अधिकांश संकेत आंत से मस्तिष्क तक जाते हैं। क्योंकि हमारे शरीर में सबसे पहले एक सरल पाचन तंत्र विकसित हुआ था, और बाद में एक जटिल मस्तिष्क का विकास हुआ।

मस्तिष्क शब्दों और तर्क के आधार पर सोचता है, जबकि आंत भावनाओं और अनुभवों से प्रभावित होती है। कभी-कभी हमें अचानक इन्ट्यूशन प्राप्त होता है — यह अक्सर गट की आवाज होती है।

सीधे शब्दों में कहें:

मस्तिष्क = “मैं सोचता हूँ”

गट = “मुझे महसूस होता है”

आंत वास्तव में “सोचती” नहीं है, लेकिन यह हमारे अनुभवों को गहराई से प्रभावित करती है। सबसे अच्छा चिकित्सक आंत, मस्तिष्क और शरीर — तीनों को एक साथ देखता है।

वैज्ञानिकों ने पुष्टि की है कि हमारी आंत में लगभग 50 करोड़ न्यूरॉन्स का एक “दूसरा मस्तिष्क” मौजूद है। इसे आंत्र तंत्रिका तंत्र कहा जाता है। यह तंत्रिका तंत्र हमारे मुख्य मस्तिष्क से आंशिक रूप से स्वतंत्र रूप से कार्य करता है और पाचन, मनोदशा तथा प्रतिरक्षा प्रणाली के नियमन में महत्वपूर्ण भूमिका निभाता है। यह पाचन तंत्र की परत में स्थित होता है और वेगस तंत्रिका के माध्यम से मस्तिष्क से निरंतर संचार करता है।

आंत और मस्तिष्क का यह संबंध इतना मजबूत है कि शोधकर्ताओं का मानना है कि चिंता या खुशी जैसी भावनात्मक अवस्थाएँ सीधे आंत के स्वास्थ्य को प्रभावित कर सकती हैं, और आंत का स्वास्थ्य मनोदशा को भी प्रभावित करता है।

यही कारण है कि डर लगने पर पेट में बटरफ्लाई होती है, या तनाव होने पर भूख कम हो जाती है। आंत में मौजूद यह तंत्रिका तंत्र मस्तिष्क की सीधी भागीदारी के बिना संकेतों को संसाधित करने, प्रतिक्रियाएँ देने और सीखने में सक्षम है।

इसके अलावा, यह “दूसरा मस्तिष्क” सेरोटोनिन के स्तर को नियंत्रित करने में भी महत्वपूर्ण भूमिका निभाता है। शरीर के लगभग 90% सेरोटोनिन — जिसे “खुशी का संकेत देने वाला न्यूरोट्रांसमीटर” कहा जाता है — का उत्पादन आंत में होता है। इसी तरह, लगभग 50% डोपामाइन का उत्पादन भी आंत में होता है।

इस प्रणाली में खराबी को अवसाद, enteric nervous system और ऑटोइम्यून विकारों से जोड़ा गया है। यह एक प्रमुख न्यूरोट्रांसमीटर प्रणाली है, जो खुशी, मानसिक संतुलन और नींद की गुणवत्ता को नियंत्रित करती है।

आंत-मस्तिष्क संबंध को समझने से मानसिक और अपक्षयी स्वास्थ्य समस्याओं के उपचार के नए रास्ते खुलते हैं। यह केवल आपके भोजन के बारे में नहीं है, बल्कि इस बारे में भी है कि आपके शरीर का तंत्रिका तंत्र उस भोजन पर कैसे प्रतिक्रिया करता है।

आंत और मस्तिष्क के बीच निरंतर संचार होता है। यही कारण है कि डर लगने पर पेट में बटरफ्लाई महसूस होती है। आपकी आंत तुरंत आपकी भावनाओं को पहचान लेती है और आपके चेतन मन के पूरी तरह समझने से पहले ही प्रतिक्रिया करती है।

इसी वजह से आंतों के स्वास्थ्य में सुधार, पाचन स्वास्थ्य की रक्षा और माइक्रोबायोम संतुलन बनाए रखना आज कार्यात्मक चिकित्सा, समग्र स्वास्थ्य, बायोहैकिंग, दीर्घायु विज्ञान और निवारक स्वास्थ्य देखभाल में सर्वोच्च प्राथमिकता बन गए हैं।

स्वास्थ्य कई कारकों द्वारा निर्धारित होता है:

मस्तिष्क और मनोविज्ञान

हार्मोन

जीवनशैली

जीन

आयुर्वेद और सिद्ध के अनुसार, आंतों के स्वास्थ्य को “पाचन अग्नि” के रूप में देखा जाता है।

तेज अग्नि = अच्छा स्वास्थ्य

कमजोर पाचन क्रिया = रोग

इसी वजह से शोधकर्ता अब आंत के स्वास्थ्य और मस्तिष्क के स्वास्थ्य को अलग-अलग विषय के रूप में देखना बंद कर चुके हैं। ये एक ही व्यवस्था के दो पहलू हैं।

फाइबर आपकी आंत में मौजूद अच्छे बैक्टीरिया को पोषण देता है। ये बैक्टीरिया शॉर्ट-चेन फैटी एसिड उत्पन्न करते हैं, जो आंत की दीवार को मजबूत करते हैं, सूजन को कम करते हैं और मस्तिष्क के कार्य पर सीधा प्रभाव डालते हैं। बेरी और पत्तेदार सब्जियों में पाए जाने वाले polyphenols माइक्रोबायोम विविधता को बढ़ाते हैं। किण्वित खाद्य पदार्थ आंत में अच्छे बैक्टीरिया लाते हैं।

ഗട്ട് (ദഹന വ്യവസ്ഥ) നമ്മുടെ രണ്ടാമത്തെ തലച്ചോറ്

മനുഷ്യർക്കു ഒരു മസ്തിഷ്കം മാത്രമല്ല, രണ്ടെണ്ണമുണ്ട്. രണ്ടാമത്തെ മസ്തിഷ്കം നിങ്ങളുടെ കുടലിലാണ് (gut/ദഹന വ്യവസ്ഥ) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

ഒരാൾക്ക് ശാരീരിക മാനസിക പ്രശ്നം നേരിടുന്നു എന്ന് പറയുമ്പോൾ ഒരു നല്ല ഹീലർ എപ്പോഴും ദഹന വ്യവസ്ഥയെയും ഹീൽ ചെയ്യുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്. രോഗികൾ “മനം മടുക്കുന്നു, ആശങ്ക കൂടുതലാണ്, മോട്ടിവേഷൻ ഇല്ല" എന്ന് പറയുമ്പോൾ, ആദ്യം ചോദിക്കേണ്ടത് അവരുടെ ഗട്ടിനെക്കുറിച്ചാണ്.

സിഗ്നലുകളുടെ വലിയൊരു പങ്ക് ഗട്ടിൽ നിന്ന് തലച്ചോറിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.

കാരണം, നമ്മുടെ ശരീരത്തിൽ ആദ്യം ലളിതമായ ദഹന സംവിധാനം രൂപപ്പെട്ടു

പിന്നീട് സങ്കീർണ്ണമായ തലച്ചോർ വികസിച്ചു.

തലച്ചോർ ചിന്തിക്കുന്നത് വാക്കുകളും ലോജിക്കും ഉപയോഗിച്ചാണ്. ഗട്ട് സ്വാധീനിക്കുന്നത് വികാരങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും ആണ്. നമ്മുക്ക് ചിലപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് തോന്നുന്ന ഒരു “ഇൻറ്യൂഷൻ” —

അത് പലപ്പോഴും ഗട്ടിന്റെ ശബ്ദമാണ്.

ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ -

Brain = “ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു”

Gut = “ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്നു.

ഗട്ട് “ചിന്തിക്കുന്നു” എന്നത് ശരിയായ അർത്ഥത്തിൽ അല്ല, പക്ഷേ അത് നിങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങളെ ശക്തമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു. മികച്ച ചികിത്സകൻ ഗട്ടിനെയും തലച്ചോറിനെയും ശരീരത്തെയും ഒരുമിച്ച് സമീപിക്കുന്നു.

ശാസ്ത്രജ്ഞർ സ്ഥിരീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്, നിങ്ങളുടെ കുടലിൽ ഏകദേശം 500 മില്യൺ നാഡീകോശങ്ങൾ (neurons) അടങ്ങിയ ഒരു “രണ്ടാമത്തെ മസ്തിഷ്കം” ഉണ്ടെന്നതാണ്. എൻററിക് നർവ്വസ് സിസ്റ്റം (enteric nervous system) എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ നാഡീജാലം, നിങ്ങളുടെ പ്രധാന മസ്തിഷ്കത്തിൽ നിന്ന് ഭാഗികമായി സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു, കൂടാതെ ജീർണ്ണപ്രക്രിയ, മനോഭാവം (mood), പ്രതിരോധ വ്യവസ്ഥ (immune regulation) എന്നിവയിൽ ആഴത്തിലുള്ള പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ഇത് ജീർണ്ണനാളത്തിന്റെ ഉള്ളമ്പലത്തിൽ (lining of the gastrointestinal tract) പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, കൂടാതെ വേഗസ് നർവ്വ് (vagus nerve) വഴി തലച്ചോറുമായി നിരന്തരം ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നു.

ഈ ഗട്ട്-ബ്രെയിൻ ബന്ധം (gut-brain connection) അത്ര ശക്തമാണ്, ആശങ്ക (anxiety) അല്ലെങ്കിൽ സന്തോഷം (happiness) പോലുള്ള വികാരാവസ്ഥകൾ നേരിട്ട് കുടലിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ സ്വാധീനിക്കാമെന്ന് ഗവേഷകർ ഇപ്പോൾ വിശ്വസിക്കുന്നു — അതുപോലെ തന്നെ കുടലിന്റെ അവസ്ഥയും മനോഭാവത്തെ സ്വാധീനിക്കും. അതുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾക്ക് പേടി തോന്നുമ്പോൾ വയറ്റിൽ “ബട്ടർഫ്ലൈസ്” പോലുള്ള അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ സമ്മർദ്ദത്തിൽ (stress) വിശപ്പ് ഇല്ലാതാക്കുന്നത്. കുടലിലെ ഈ നാഡീ ശൃംഖലകൾ (neural circuits) തലച്ചോറിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഇടപെടൽ കൂടാതെയും സിഗ്നലുകൾ പ്രോസസ് ചെയ്യാനും, പ്രതിഭാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ (reflexes) നടത്താനും, പഠിക്കാനും (learn) കഴിയുന്നവയാണ്. കൂടാതെ, ഈ “രണ്ടാമത്തെ മസ്തിഷ്കം” സെറോട്ടോണിന്റെ (serotonin) നില നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലും പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ശരീരത്തിലെ ഏകദേശം 90% സെറോട്ടോണിൻ — “സന്തോഷ ഹോർമോൺ” (feel-good neurotransmitter) — കുടലിലാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. അതുപോലെ ഡോപമൈന്റെ (dopamine) ഏകദേശം 50% നമ്മളുടെ കുടലിലാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഈ സംവിധാനത്തിലെ തകരാറുകൾ വിഷാദം (depression), ഇറിറ്റബിൾ ബവൽ സിൻഡ്രോം (irritable bowel syndrome), ഓട്ടോഇമ്യൂൺ രോഗങ്ങൾ (autoimmune disorders) എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കാണപ്പെടുന്നു. സന്തോഷം, മാനസിക സമതുലിതാവസ്ഥ, ഉറക്കഗുണം എന്നിവ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പ്രധാന ന്യുറോട്രാൻസ്മിറ്ററാണ് ഇത്.

ഗട്ട്-ബ്രെയിൻ ആക്സിസ് (gut-brain axis) മനസ്സിലാക്കുന്നത് മാനസികവും ജീർണ്ണവുമായ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ ചികിത്സിക്കാൻ പുതിയ വഴികൾ തുറക്കുന്നു. ഇത് നിങ്ങൾ എന്ത് ഭക്ഷിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുമാത്രമല്ല — നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിനുള്ളിലെ നാഡീജാലം ആ ഭക്ഷണത്തിന് എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു എന്നതും അത്ര തന്നെ പ്രധാനമാണ്.

ഗട്ട്–ബ്രെയിൻ ആക്സിസ് (gut–brain axis) വഴി തലച്ചോറുമായി നിരന്തരം ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നു. അത്കൊണ്ടാണ് പേടി തോന്നുമ്പോൾ വയറ്റിൽ “ബട്ടർഫ്ലൈസ്” പോലുള്ള അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നത്, നിങ്ങളുടെ ഗട്ട്, വികാരങ്ങളെ ഉടൻ തിരിച്ചറിയുന്നു — എന്താണ് നടക്കുന്നത് എന്ന് നിങ്ങളുടെ ബോധമനസ് (conscious mind) പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് മുൻപേ തന്നെ അത് പ്രതികരിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടാണ് ഗട്ട് ഹെൽത്ത് മെച്ചപ്പെടുത്തൽ, ജീർണ്ണാരോഗ്യം സംരക്ഷിക്കൽ, മൈക്രോബയോം ബാലൻസ് നിലനിർത്തൽ എന്നിവ ഇന്ന് ഫംഗ്ഷണൽ മെഡിസിൻ (functional medicine), ഹോളിസ്റ്റിക് ഹെൽത്ത് (holistic health), ബയോഹാക്കിംഗ് (biohacking), ദീർഘായുസ്സ് ശാസ്ത്രം (longevity science), പ്രതിരോധാരോഗ്യപരിപാലനം (preventive healthcare) എന്നിവയിലെ പ്രധാന മുൻഗണനകളായി മാറിയിരിക്കുന്നത്.

ആരോഗ്യം പല ഘടകങ്ങൾ കൊണ്ട് നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു:

തലച്ചോർ & മനശാസ്ത്രം

ഹോർമോണുകൾ

ജീവിതശൈലി

ജീനുകൾ

ആയുർവേദവും സിദ്ധയും പറയുന്നത്:

ഗട്ട് ആരോഗ്യത്തെ “അഗ്നി” (digestive fire) ആയി കാണുന്നു.

ശക്തമായ അഗ്നി = നല്ല ആരോഗ്യസ്ഥിതി

ദുർബലമായ ദഹനം = രോഗങ്ങൾ.

ഇതിനാലാണ് ഗവേഷകർ ഇപ്പോൾ ഗട്ട് ഹെൽത്തും (gut health) ബ്രെയിൻ ഹെൽത്തും (brain health) വേറിട്ട വിഷയങ്ങളായി കാണുന്നത് നിർത്തിയത്.

ഇത് ഒരേ സംവിധാനത്തിന്റെ രണ്ട് വശങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

ഫൈബർ (fiber) കുടലിലെ നല്ല ബാക്ടീരിയയ്ക്ക് ഭക്ഷണമാകുന്നു. അവ short-chain fatty acids നിർമ്മിക്കുന്നു, ഇത് കുടൽഭിത്തി ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും, ഇൻഫ്ലമേഷൻ കുറയ്ക്കുകയും, തലച്ചോറിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ നേരിട്ട് സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ബെറികൾക്കും ഇലക്കറികൾക്കും ഉള്ള പോളിഫിനോളുകൾ (polyphenols) മൈക്രോബയോം വൈവിധ്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഫെർമെന്റഡ് ഫുഡുകൾ (fermented foods) നല്ല ബാക്ടീരിയയെ കുടലിൽ എത്തിക്കുന്നു.

शिवरात्रि पूजा विधि

आज शिवरात्रि शाम को तैयारी 

स्नान करें और साफ सफेद या हल्के रंग के कपड़े पहनें

पूजा स्थान पर शिवलिंग और भगवान शिव की फोटो रखें

एक दीपक जलाएं

पूजा सामग्री:

जल

दूध

बेलपत्र (3 पत्तियों वाला)

धतूरा (अगर मिले)

शहद

दही

घी

चीनी

चंदन

अक्षत (चावल)

रात में मुख्य अभिषेक (सबसे जरूरी)

शिवलिंग पर इस क्रम में चढ़ाएं:

जल

दूध

दही

शहद

घी

फिर जल से स्नान

हर चीज चढ़ाते समय बोलें:

ॐ नमः शिवाय

कम से कम 108 बार जप करें

शिवलिंग पर बेलपत्र उल्टा रखने का सही मतलब:

चिकना (smooth) भाग नीचे रहे

नसों वाला भाग ऊपर रहे

डंठल (stem) आपकी तरफ रहे

इसे ही सामान्य भाषा में उल्टा रखना कहते हैं।

Om Hreem Joom Sah + Om Namah Shivaya

मध्यरात्रि की विशेष पूजा (सबसे शक्तिशाली समय)

महामृत्युंजय मंत्र (11 या 21 बार)

ॐ त्र्यम्बकं यजामहे

सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्।

उर्वारुकमिव बन्धनान्

मृत्योर्मुक्षीय मामृतात्॥

अंत में प्रार्थना

हाथ जोड़कर अपनी मनोकामना बोलें।

सरल प्रार्थना:

"हे भोलेनाथ, मेरी सभी परेशानियां दूर करें और मुझे सुख, शांति और सफलता दें।"

सबसे महत्वपूर्ण 3 नियम

शिवलिंग पर हल्दी न चढ़ाएं

बेलपत्र जरूर चढ़ाएं

ॐ नमः शिवाय जप सबसे जरूरी है

गुप्त विशेष उपाय (बहुत शक्तिशाली)

आज रात:

 शिवलिंग पर जल + शक्कर मिलाकर चढ़ाएं

और बोलें:

ॐ नमः शिवाय

India Budget 2026 vs Other Major Nations

India Budget Comparison: FY 2025–26 vs FY 2026–27

FY 2025 -26

Period: 1 April 2025 – 31 March 2026

Income: ~₹30–31 lakh crore

Expenditure: ~₹47–48 lakh crore

Fiscal Deficit: ~₹16–17 lakh crore

Deficit Ratio: ~4.5–4.9% of GDP

Capex: ~₹11.5–12 lakh crore

FY 2026–27

2026-27 Budget Estimate

Net Tax Receipts

~₹28.7 lakh crore

Total Expenditure

₹53.5 lakh crore (≈$650 billion+)

Fiscal Deficit (% of GDP)

4.3 %

Debt-to-GDP (Centre)

~55.6%

250 साल बाद - केरल कुंभ मेला 2026: निला (भरतपुझा) के तट पर 'महामघ महोत्सवाम' की भव्य वापसी

​केरल की आध्यात्मिक और सांस्कृतिक विरासत के इतिहास में वर्ष 2026 एक स्वर्णिम अध्याय लिखने जा रहा है। लगभग 250 वर्षों के लंबे अंतराल के बाद, केरल अपनी खोई हुई प्राचीन परंपरा 'महामघ महोत्सवाम' को पुनर्जीवित करने के लिए तैयार है।

​इसे "केरल का कुंभ मेला" कहा जा रहा है, जो 18 जनवरी से 3 फरवरी 2026 तक पवित्र भरतपुझा नदी के तट पर आयोजित होगा। प्राचीन काल में यह उत्सव मामांकम के नाम से जाना जाता था।

इस महान परंपरा को पुनर्जीवित करने का संकल्प जूना अखाड़ा ने लिया है। जूना अखाड़े के वरिष्ठ संत और दक्षिण भारत के महामंडलेश्वर स्वामी आनंदवन भारती महाराज के प्रयासों से इसे एक बार फिर उसी भव्यता के साथ आयोजित किया जा रहा है।

​केरल का कुंभ मेला असल में 'महामघ महोत्सवाम' का ही आधुनिक स्वरूप है। यह 12 साल में एक बार आने वाला महापर्व है, जिसका सीधा संबंध प्राचीन 'मामांकम' (Mamankam) उत्सव से है। उत्तर भारत के कुंभ मेले की तरह ही, इस पर्व का मुख्य केंद्र माघ महीने के दौरान पवित्र नदी में 'शाही स्नान' है।

​आयोजन का समय और स्थान
​तिथि: 18 जनवरी – 3 फरवरी, 2026 (17 दिवसीय उत्सव)

​स्थान: तिरुनावया, मलप्पुरम जिला, केरल।

​नदी: भरतपुझा (जिसे 'दक्षिण गंगा' भी कहा जाता है)।

​पौराणिक कथा और महत्व: भगवान परशुराम का पहला यज्ञ - ​मान्यता है कि केरल के रचयिता भगवान परशुराम ने लोक कल्याण के लिए भरतपुझा के तट पर (वर्तमान थवनूर) पहला यज्ञ किया था। ब्रह्मा जी के मार्गदर्शन में हुए इस यज्ञ में सभी देवताओं ने शिरकत की थी। कहा जाता है कि माघ मास के दौरान दुनिया की सात पवित्र नदियां आध्यात्मिक रूप से भरतपुझा में समाहित हो जाती हैं, जिससे यहाँ स्नान करना कुंभ स्नान के समान पुण्यकारी माना जाता है।

​प्राचीन काल में यह उत्सव मामांकम के नाम से जाना जाता था। यह केवल एक धार्मिक आयोजन नहीं, बल्कि ज्ञान, कला और शक्ति का संगम था:

​यहाँ विद्वानों के बीच दर्शन और विज्ञान पर शास्त्रार्थ होते थे। कलारीपयट्टू (युद्ध कला) और अन्य सांस्कृतिक कलाओं का प्रदर्शन होता था। ​व्यापारिक मेलों का आयोजन होता था और अगले 12 वर्षों के लिए शासकों का चुनाव होता था। दुर्भाग्यवश, क्षेत्रीय राजाओं (वल्लुवनाडु और कालीकट के ज़मोरिन) के बीच बढ़ते संघर्षों और युद्धों के कारण यह उत्सव खूनी संघर्ष में बदल गया और लगभग 250 साल पहले बंद हो गया।

​उत्सव के मुख्य आकर्षण और रस्में
​भव्य रथ यात्रा: 19 जनवरी को तमिलनाडु की तिरुमूर्ति पहाड़ियों से एक रथ यात्रा शुरू होगी, जो 22 जनवरी को तिरुनावया पहुँचेगी।

​धर्मध्वज आरोहण: 22 जनवरी को पवित्र ध्वज फहराने के साथ मुख्य अनुष्ठानों की शुरुआत होगी।

​निला आरती: हर शाम पवित्र भरतपुझा नदी की 'निला आरती' की जाएगी।

​शहीदों को नमन: उत्सव की शुरुआत उन योद्धाओं की आत्मा की शांति के लिए प्रार्थना से होगी, जिन्होंने प्राचीन काल में मामांकम के दौरान अपने प्राण त्यागे थे।

​महत्वपूर्ण शाही स्नान की तिथियां
​इस 17 दिवसीय मेले में कई शुभ अवसर आएंगे, जिनमें स्नान का विशेष महत्व है:
​मौनी अमावस्या
​वसंत पंचमी
​रथसप्तमी
​गणेश जयंती
​भीष्म अष्टमी
​माघ पूर्णिमा

​केरल कुंभ मेला 2026 केवल एक उत्सव नहीं, बल्कि केरल की अपनी सभ्यता और गौरव को पुनः प्राप्त करने का एक अभियान है। यह उत्तर भारतीय कुंभ की नकल नहीं, बल्कि दक्षिण भारत की अपनी 'सनातन' जड़ों की ओर लौटने का एक मार्ग है।

केरल कुंभ मेला 2026 (महामघ महोत्सवाम) में शामिल होने के लिए तिरुनावया (मलप्पुरम जिला) पहुँचना काफी आसान है। यह स्थान सड़क, रेल और हवाई मार्ग से अच्छी तरह जुड़ा हुआ है।

1. हवाई मार्ग द्वारा (By Air)

अगर आप विमान से आ रहे हैं, तो निकटतम हवाई अड्डा कोझिकोड (Calicut International Airport - CCJ) है।

दूरी: हवाई अड्डे से तिरुनावया की दूरी लगभग 36 से 42 किमी है।

आगे का रास्ता: एयरपोर्ट से आप टैक्सी या बस के जरिए तिरुनावया पहुँच सकते हैं। टैक्सी से लगभग 1 घंटा लगता है।

विकल्प: कोच्चि (Cochin International Airport) भी एक विकल्प है, जो यहाँ से लगभग 115 किमी दूर है।

2. रेल मार्ग द्वारा (By Train)

ट्रेन से यात्रा करना सबसे सुविधाजनक है क्योंकि तिरुनावया का अपना रेलवे स्टेशन है।

निकटतम स्टेशन: * तिरुनावया (Thirunavaya - TUA): यह मंदिर से मात्र 1.5 से 2 किमी की दूरी पर है। यहाँ से आप ऑटो-रिक्शा लेकर सीधे आयोजन स्थल पहुँच सकते हैं।

तिरुपुर (Tirur - TIR): यदि आपकी ट्रेन तिरुनावया में नहीं रुकती, तो तिरुपुर प्रमुख रेलवे स्टेशन है, जो लगभग 8 से 11 किमी दूर है। तिरुपुर से मंदिर के लिए लगातार बसें और टैक्सियाँ उपलब्ध हैं।

कुट्टिप्पुरम (Kuttippuram - KTU): यह भी पास का स्टेशन है (लगभग 8 किमी दूर)।

3. सड़क मार्ग द्वारा (By Road)

केरल का सड़क नेटवर्क बहुत मजबूत है। आप केरल राज्य परिवहन (KSRTC) या निजी बसों से आसानी से पहुँच सकते हैं।

बस सेवा: कुंभ मेले के दौरान केरल सरकार 100 से अधिक विशेष KSRTC बसें चला रही है। ये बसें मलप्पुरम, तिरुपुर, कुट्टिप्पुरम और कोझिकोड जैसे प्रमुख शहरों से उपलब्ध होंगी।

प्रमुख मार्ग: यह स्थान NH 66 के करीब है। तिरुपुर-कुट्टिप्पुरम रोड (Tirur-Kuttippuram Road) सीधे मंदिर की ओर जाती है।

दर्शन के लिए विशेष 'पिलग्रिम रूट' (सुझाव):

श्रद्धालुओं के लिए एक आदर्श मार्ग इस प्रकार हो सकता है:

सबसे पहले कादम्पुझा भगवती मंदिर (Kadampuzha Bhagavathi Temple) के दर्शन करें।

फिर चंदनकावु भगवती मंदिर जाएँ।

इसके बाद तिरुनावया नवमुकुंदा मंदिर पहुँचें (जहाँ कुंभ मेला आयोजित है)।

शाम को निला आरती (भरतपुझा नदी की आरती) में शामिल हों, जो सबसे मुख्य आकर्षण है।

यात्री सुझाव:

भीड़ का ध्यान रखें: कुंभ मेले के दौरान यहाँ लाखों लोगों के आने की संभावना है, इसलिए अपनी ट्रेन या होटल बुकिंग पहले से कर लें।

निकटतम शहर: ठहरने के लिए आप तिरुपुर (Tirur) या कुट्टिप्पुरम (Kuttippuram) में होटल देख सकते हैं, क्योंकि तिरुनावया एक छोटा गाँव है।

पार्किंग: यदि आप अपनी कार से जा रहे हैं, तो प्रशासन द्वारा बनाए गए निर्धारित पार्किंग जोन का ही उपयोग करें क्योंकि नदी के किनारे ट्रैफिक प्रतिबंधित हो सकता है।