मासिक धर्म, अपान वायु, अशुद्धता

मासिक धर्म कोई रोग नहीं है। यह अपवित्र भी नहीं है। मासिक धर्म मूलतः धार्मिक नहीं, बल्कि शारीरिक क्रिया है। प्राण जीवन को ग्रहण करता है, जबकि अपान शरीर की अनावश्यक चीजों को बाहर निकाल देता है। दोनों ही समान रूप से पवित्र और आवश्यक हैं। 

योग और आयुर्वेद की भाषा में, मासिक धर्म के दौरान अपान वायु अधिक सक्रिय होती है। अपान वायु की प्राकृतिक दिशा नीचे और बाहर की ओर होती है। वहीं, आध्यात्मिक प्रथाओं में यह मान्यता है कि मंदिर, यज्ञशाला और ध्यान केंद्र जैसे स्थानों में प्राण या प्राण वायु का प्रबल प्रवाह होता है।

इस दृष्टिकोण के अनुसार, योगिक-तांत्रिक परंपराएं बताती हैं कि महिलाओं को मासिक धर्म के दौरान आध्यात्मिक प्रथाओं से इसलिए बाहर रखा जाता था क्योंकि उन्हें "अशुद्ध" नहीं माना जाता था, बल्कि इसलिए कि वे शरीर में सक्रिय अपानवायु के प्राकृतिक प्रवाह और बाहर प्राण के शक्तिशाली प्रवाह के बीच असंतुलन या संघर्ष से बचना चाहती थीं।

योग शास्त्र और आयुर्वेद में, शरीर की जीवन शक्ति प्राण को पाँच मुख्य धाराओं में कार्य करते हुए वर्णित किया गया है। इन्हें पंच प्राण वायु कहा जाता है।

 

प्राण वायु

स्थान: हृदय, छाती, फेफड़े, सिर

कार्य: श्वसन, भोजन और पानी ग्रहण करना

इंद्रियों की कार्यप्रणाली, मन की एकाग्रता

गति की दिशा: अंदर की ओर और ऊपर की ओर

2. अपान वायु

स्थान: पेट, श्रोणि, मूत्राशय, गर्भाशय

कार्य: मल त्याग, मासिक धर्म, प्रसव और प्रजनन संबंधी कार्य

गति की दिशा: नीचे और बाहर की ओर

3. समान वायु

स्थान: नाभि

कार्य: पाचन, पोषक तत्वों का अवशोषण और शरीर में ऊर्जा आपूर्ति का संतुलन बनाए रखना।

गति की दिशा: केंद्र की ओर (नाभि की ओर)

4. उदान वायु

स्थान: गला, गर्दन, सिर

कार्य: वाक् क्षमता, स्वर-उच्चारण, स्मृति, आत्मविश्वास, इच्छाशक्ति

गति की दिशा: ऊपर

5. व्यान वायु

स्थान: पूरा शरीर

कार्य: रक्त परिसंचरण, तंत्रिका तंत्र का कार्य, शरीर की गतिविधियाँ, ऊर्जा वितरण।

गति की दिशा: सभी दिशाओं में

ये पांचों वायु मिलकर शरीर और मन का संतुलन बनाए रखने का काम करती हैं।

 

पांच तत्वों में से अपान वायु मासिक धर्म से सबसे अधिक निकटता से संबंधित है।

 

जगह:

- पेट

- श्रोणि क्षेत्र

मूत्राशय

- गर्भाशय

- बृहदान्त्र

 

गति की दिशा: नीचे और बाहर की ओर

 

अपान वायु के मुख्य कार्य:

- शौच

- पेशाब

- मासिक धर्म

- प्रसव

- प्रजनन गतिविधियाँ

 

आयुर्वेद में मासिक धर्म के दौरान गर्भाशय की परत का बाहर की ओर खिसकना अपाना वायु का एक प्राकृतिक कार्य माना जाता है।

 

मासिक धर्म एक प्राकृतिक जैविक प्रक्रिया है जिसके द्वारा गर्भावस्था न होने पर गर्भाशय की परत झड़ जाती है। यह एक महिला के स्वस्थ प्रजनन तंत्र का संकेत है।

 

अतीत में, कुछ सामाजिक-अनुष्ठानिक प्रथाएं थीं जो महिलाओं को मासिक धर्म के दौरान आराम करने की अनुमति देती थीं।

 

उनके लक्ष्य:

- कड़ी मेहनत से आराम करें

शरीर को ठीक होने का समय मिलता है

- मानसिक शांति।

 

बाद में, कई जगहों पर, इन विश्राम प्रथाओं की गलत व्याख्या की गई और यह धारणा बन गई कि मासिक धर्म = अशुद्धता।

 

योग परंपरा में यह माना जाता है कि मासिक धर्म के दौरान अपान वायु का प्रवाह अधिक सक्रिय होता है। इसलिए, कुछ गुरु परंपराओं में यह मान्यता है:

कठिन योगासन

- शक्तिशाली प्राणायाम

- अत्यधिक उपवास

- मंदिर दर्शन,

इससे बचने की सलाह दी जाती है। 

 

यह अशुद्धता के कारण नहीं है; बल्कि यह शरीर के प्राकृतिक ऊर्जा प्रवाह का सम्मान करने के लिए है।

इसलिए, मासिक धर्म को "अशुद्ध" मानने के बजाय, इसे प्रकृति के एक संतुलित जीवन चक्र के रूप में समझना अधिक वैज्ञानिक और आध्यात्मिक दृष्टिकोण है।

भाषा की शब्दों

किसी भाषा में शब्दों की सही-सही संख्या बताना असंभव है, क्योंकि नए शब्द लगातार बनते रहते हैं।

अंग्रेजी: 600,000 से अधिक शब्द (लगभग 170,000 सक्रिय उपयोग में)

संस्कृत: 150,000–200,000+

संख्या: 120,000–200,000+

तमिल: 300,000–500,000+

मलयालम: 300,000–500,000+

तेलुगु: 250,000–400,000+

कन्नड़: 250,000–350,000+

बंगाली: 200,000–300,000+

मराठी: 150,000–250,000+

गुजराती: 100,000–200,000+

पंजाबी: 100,000–150,000+

ओडिया: 100,000–150,000+

जर्मन: 300,000–500,000+

अरबी: 300,000–500,000+

चीनी (मंदारिन): 300,000–400,000+

रूसी: 200,000+

फ़्रेंच: 100,000–150,000+

स्पेनिश: 90,000–150,000+

पुराने शब्द अप्रचलित हो जाते हैं, और प्रत्येक शब्दकोश अलग-अलग मानक अपनाता है।

अक्सर यह कहा जाता है कि संस्कृत सभी भारतीय भाषाओं की जननी है, या प्राकृत संस्कृत से विकसित हुई है। लेकिन भाषाविज्ञान इससे कहीं अधिक सूक्ष्म चित्र प्रस्तुत करता है।

प्राकृत कोई भाषा नहीं है; यह प्राचीन भारत के आम लोगों द्वारा बोली जाने वाली मध्यकालीन इंडो-आर्यन भाषाओं का सामूहिक नाम है। "प्राकृत" शब्द 'प्रकृति' से आया है। इसका अर्थ है "प्राकृतिक", "जन्मजात", "लोगों की भाषा"। जबकि "संस्कृत" शब्द का अर्थ है "संस्कृत", "परिष्कृत", "शुद्ध"।

प्रमुख आदिम भाषाओं में अर्ध मगधी, महाराष्ट्री, शौरसेनी, मगधी और पैशाची शामिल हैं। इन्हीं भाषाओं से आधुनिक इंडो-आर्यन भाषाएँ जैसे हिंदी, बंगाली, मराठी, गुजराती, पंजाबी, असमिया और ओडिया विकसित हुईं। वहीं, मलयालम, तमिल, तेलुगु और कन्नड़ जैसी द्रविड़ भाषाओं की जड़ें स्वतंत्र द्रविड़ भाषा में हैं। हालांकि, संस्कृत का उनके शब्दकोश और साहित्य पर गहरा प्रभाव रहा है।

प्रत्येक भाषा में ध्वनियों की संख्या भी भिन्न-भिन्न होती है। उदाहरण के लिए, आमतौर पर यह अनुमान लगाया जाता है कि अंग्रेजी में लगभग 44, संस्कृत में 49-50, हिंदी में 52, मलयालम में 50 से अधिक, तमिल में 30-35 और बंगाली में 35-40 ध्वनियाँ होती हैं।

अंततः, "किस भाषा में सबसे अधिक शब्द हैं?" इस प्रश्न का कोई एक निश्चित उत्तर नहीं है। यह प्रयुक्त शब्दकोश और गणना विधि पर निर्भर करता है। अंग्रेजी को आम तौर पर विश्व की सबसे विशाल शब्दावलियों में से एक माना जाता है। भारतीय भाषाओं में, संस्कृत, तमिल और मलयालम को आम तौर पर समृद्ध शब्दावलियों और लंबी साहित्यिक परंपराओं वाली भाषाएँ माना जाता है।

यह प्रारूप भाषाई रूप से अधिक सटीक है और साझा करने के लिए उपयुक्त है।

ഭാഷാ ശബ്ദങ്ങൾ

ഒരു ഭാഷയ്ക്ക് കൃത്യമായി ഇത്ര വാക്കുകളാണ് എന്ന് പറയാൻ സാധിക്കില്ല. കാരണം പുതിയ വാക്കുകൾ നിരന്തരം രൂപപ്പെടുന്നു,

English: 600,000+ വാക്കുകൾ (സജീവ ഉപയോഗത്തിലുള്ളത് ഏകദേശം 170,000)

Sanskrit: 150,000–200,000+

Hindi: 120,000–200,000+

Tamil: 300,000–500,000+

Malayalam: 300,000–500,000+

Telugu: 250,000–400,000+

Kannada: 250,000–350,000+

Bengali: 200,000–300,000+

Marathi: 150,000–250,000+

Gujarati: 100,000–200,000+

Punjabi: 100,000–150,000+

Odia: 100,000–150,000+

German: 300,000–500,000+

Arabic: 300,000–500,000+

Chinese (Mandarin): 300,000–400,000+

Russian: 200,000+

French: 100,000–150,000+

Spanish: 90,000–150,000+

പഴയ വാക്കുകൾ ഉപയോഗത്തിൽ നിന്ന് മാറുന്നു, കൂടാതെ ഓരോ നിഘണ്ടുവും വ്യത്യസ്ത മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്.

സംസ്കൃതമാണ് എല്ലാ ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളുടെയും മാതാവ് അല്ലെങ്കിൽ പ്രാകൃതം സംസ്കൃതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത് എന്ന് ലളിതമായി പറയാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഭാഷാശാസ്ത്രം അതിനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മമായ ഒരു ചിത്രം നൽകുന്നു.

പ്രാകൃതം (Prakrit) ഒരു ഭാഷയല്ല; പുരാതന ഭാരതത്തിൽ സാധാരണ ജനങ്ങൾ സംസാരിച്ചിരുന്ന മധ്യ ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകളുടെ (Middle Indo-Aryan Languages) ഒരു കൂട്ടായ പേരാണ്. "പ്രാകൃതം" എന്ന പദം 'പ്രകൃതി' എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് വന്നത്. അതിന്റെ അർത്ഥം "സ്വാഭാവികം", "സഹജം", "ജനങ്ങളുടെ ഭാഷ" എന്നതാണ്. അതേസമയം "സംസ്കൃതം" (Saṃskṛta) എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം "സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടത്", "പരിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടത്", "ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്" എന്നാണ്.

പ്രാകൃതഭാഷകളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ അർദ്ധമാഗധി, മഹാരാഷ്‌ട്രി, ശൗരസേനി, മാഗധി, പൈശാചി എന്നിവയാണ്. ഈ ഭാഷകളിൽ നിന്നാണ് പിന്നീട് ഹിന്ദി, ബംഗാളി, മറാത്തി, ഗുജറാത്തി, പഞ്ചാബി, അസമീസ്, ഒഡിയ തുടങ്ങിയ ആധുനിക ഇൻഡോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ വികസിച്ചത്. അതേസമയം മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, കന്നഡ എന്നീ ദ്രാവിഡഭാഷകൾക്ക് സ്വതന്ത്രമായ ദ്രാവിഡ വേരുകളാണുള്ളത്. എന്നാൽ സംസ്കൃതം ഇവയുടെ പദസമ്പത്തിനും സാഹിത്യത്തിനും വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ഒരോ ഭാഷയിലെ  phonemes എണ്ണവും വ്യത്യസ്തമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന് ഇംഗ്ലീഷിൽ ഏകദേശം 44, സംസ്കൃതത്തിൽ 49–50, ഹിന്ദിയിൽ 52, മലയാളത്തിൽ 50-ൽ അധികം, തമിഴിൽ 30–35, ബംഗാളിയിൽ 35–40 എന്നിങ്ങനെയാണ് പൊതുവേ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

അവസാനമായി, "ഏറ്റവും കൂടുതൽ വാക്കുകളുള്ള ഭാഷ ഏതാണ്?" എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഒരൊറ്റ അന്തിമ ഉത്തരമില്ല. ഉപയോഗിക്കുന്ന നിഘണ്ടുവിനെയും കണക്കെടുപ്പ് രീതിയെയും ആശ്രയിച്ചാണ് അത് മാറുന്നത്. പൊതുവേ ഇംഗ്ലീഷ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രേഖപ്പെടുത്തിയ പദസമ്പത്തുള്ള ഭാഷകളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ സംസ്കൃതം, തമിഴ്, മലയാളം എന്നിവയ്ക്ക് വളരെ സമ്പന്നമായ പദസമ്പത്തും ദീർഘമായ സാഹിത്യപാരമ്പര്യവും ഉണ്ടെന്ന് പൊതുവെ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

ഈ രൂപം ഭാഷാശാസ്ത്രപരമായി കൂടുതൽ കൃത്യവും പങ്കുവയ്ക്കാൻ അനുയോജ്യവുമാണ്.

धर्म एक ढोंग है

आजकल धर्म आध्यात्मिक मार्ग की बजाय राजनीतिक दल की तरह व्यवहार करते हैं। जिस प्रकार एक राजनीतिक दल अपने विचारों और नीतियों को विश्वभर में फैलाकर नए देशों में सत्ता हथिया लेता है, उसी प्रकार धर्म अंधविश्वास, शक्ति और शोषण से भरी एक व्यवस्था बन गए हैं। जिस प्रकार नेता पद पर बैठकर आय अर्जित करते हैं और विलासितापूर्ण जीवन जीते हैं, ठीक वैसे ही धार्मिक अधिकारी भी करते हैं। वे यह प्रचार करने का प्रयास करते हैं कि उनका धर्म सर्वोपरि है और सभी को इसे स्वीकार करना चाहिए। वे अपने अनुयायियों को आस्था के बंधन में जकड़कर डराते हैं। वे अक्सर उन झंडों, नारों और विचारों को स्वीकार करने को तैयार नहीं होते जो उनके अपने नहीं होते। वे उन्हें यह विश्वास दिलाते हैं कि देश नहीं, बल्कि धर्म ही सर्वोपरि है। वे नए क्षेत्रों और समुदायों में अपना प्रभाव फैलाने का प्रयास जारी रखते है। ऐसी स्थिति में यह देखा जा सकता है कि भक्ति से अधिक शक्ति और प्रभाव को महत्व दिया जाता है। अब भक्ति से अधिक शक्ति को महत्व दिया जाता है।

यही सच्चाई है कि किसी विश्वास या आंदोलन को फलने-फूलने के लिए शक्ति और चतुराई दोनों की आवश्यकता होती है। आज कुछ स्थानों पर, भक्ति से अधिक शक्ति को महत्व दिया जाता है। इसका कारण यह है कि किसी आंदोलन के फलने-फूलने और अपना प्रभाव फैलाने के लिए केवल आध्यात्मिकता ही पर्याप्त नहीं है; इसके लिए संगठनात्मक शक्ति और विभिन्न रणनीतियों का उपयोग किया जाता है। कुछ स्थितियों में, राजनीतिक प्रभाव और सत्ता के लक्ष्य भी इसका हिस्सा बन जाते हैं। जब ऐसा होता है, तो आध्यात्मिकता और भक्ति पीछे छूट जाती हैं और शक्ति और प्रभाव सबसे आगे आ जाते हैं।

मेरे व्यक्तिगत विचार में, ईश्वर की उपासना के लिए किसी ऐसे धार्मिक ढांचे की आवश्यकता नहीं है जो इस प्रकार के छल-कपट या सत्ता संघर्ष पर आधारित हो। आध्यात्मिकता और ईश्वर भक्ति मनुष्य और ईश्वर के बीच का एक आंतरिक अनुभव है। यह शक्ति प्रदर्शन या दूसरों को जीतने के प्रयासों से नहीं, बल्कि प्रेम, सत्य और दया के माध्यम से विकसित होनी चाहिए।

മതം ഒരു പ്രഹൽസനം

ഇപ്പോൽ മതങ്ങൾ ഒരു ആത്മീയ മാർഗം എന്നതിലുപരി ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയെപ്പോലെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി തങ്ങളുടെ ആശയങ്ങളും നയങ്ങളും ലോകമെമ്പാടും വ്യാപിപ്പിക്കുകയും, പുതിയ രാജ്യങ്ങളിൽ ഭരണം പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് പോലെ മതങ്ങൾ അന്ധവിശ്വാസവും അധികാരവും ചൂഷണവും നിറഞ്ഞ ഒരു സംവിധാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നേതാക്കൾ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു കൊണ്ട് വരുമാനം ഉണ്ടാക്കുകയും, ആർഭാട ജീവിതം നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് പോലെ തന്നെ ആണ് മതാധികാരികളും പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. തങ്ങളുടെ വിശ്വാസമാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമെന്നും അത് എല്ലാവരും സ്വീകരിക്കണമെന്നും പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അനുയായികളെ വിശ്വാസത്തിൻ്റെ ചങ്ങലയിൽ ഇട്ട് പേടിപ്പിക്കുന്നു. സ്വന്തമല്ലാത്ത പതാകകളെയും മുദ്രാവാക്യങ്ങളെയും ആശയങ്ങളെയും അംഗീകരിക്കാൻ അവർ പലപ്പോഴും തയ്യാറാകാറില്ല. രാജ്യമല്ല മതം ആണ് മുഖ്യം എന്ന് വിശ്വസിപ്പിക്കുന്നു. തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം പുതിയ പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും സമൂഹങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമം തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ, ഭക്തിയേക്കാൾ അധികാരത്തിനും സ്വാധീനത്തിനുമാണ് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽക്കുന്നതെന്ന് കാണാം. ഭക്തിയെക്കാൾ ശക്തി ആണ് ഇപ്പോൽ കാണുന്നത്.

അതങ്ങനെ ആണല്ലോ, പ്രസ്ഥാനം വളരാൻ ശക്തിയും, കുതന്ത്രങ്ങളും ആണ് വേണ്ടത്. ഇന്ന് ചില ഇടങ്ങളിൽ ഭക്തിയേക്കാൾ ശക്തിക്കാണ് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകപ്പെടുന്നതെന്ന്. കാരണം, ഒരു പ്രസ്ഥാനം വളരാനും അതിന്റെ സ്വാധീനം വ്യാപിപ്പിക്കാനും ആത്മീയത മാത്രം മതിയാകില്ല; സംഘടനാശക്തിയും വിവിധ തന്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനവും അധികാരലക്ഷ്യങ്ങളും അതിന്റെ ഭാഗമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ സംഭവിക്കുമ്പോൾ, ആത്മീയതയും ഭക്തിയും പിന്നിലാകുകയും ശക്തിയും സ്വാധീനവും മുൻനിരയിലാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

എന്റെ വ്യക്തിപരമായ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, ദൈവാരാധനയ്ക്ക് ഇത്തരത്തിലുള്ള കുതന്ത്രങ്ങളോ അധികാരമത്സരങ്ങളോ ആശ്രയിക്കുന്ന മതചട്ടക്കൂട് അനാവശ്യമാണ്. ആത്മീയതയും ദൈവഭക്തിയും മനുഷ്യനും ദൈവത്തിനുമിടയിലെ ഒരു ആന്തരിക അനുഭവമാണ്. അത് അധികാരപ്രകടനത്തിലൂടെയോ മറ്റുള്ളവരെ കീഴടക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളിലൂടെയോ അല്ല, സ്നേഹത്തിലൂടെയും സത്യത്തിലൂടെയും കരുണയിലൂടെയുമാണ് വളരേണ്ടത്.

ആർത്തവം, അപാനവായു, അശുദ്ധി

ആർത്തവം ഒരു രോഗമല്ല. അത് അശുദ്ധിയുമല്ല. ആർത്തവത്തിന് അടിസ്ഥാനപരമായി മതപരമായ (religious) ബന്ധമല്ല ഉള്ളത്, മറിച്ച് ശരീരശാസ്ത്രപരമായ (physiological) ബന്ധമാണ് ഉള്ളത്. പ്രാണൻ ജീവനെ അകത്തേക്ക് സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, അപാനൻ ശരീരത്തിന് ആവശ്യമില്ലാത്തതിനെ പുറത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു. രണ്ടും ഒരുപോലെ പവിത്രവും അനിവാര്യവുമാണ്. 

യോഗശാസ്ത്രത്തിന്റെയും ആയുർവേദത്തിന്റെയും ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ആർത്തവസമയത്ത് അപാനവായു കൂടുതൽ സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അപാനവായുവിന്റെ സ്വാഭാവിക ദിശ താഴേക്കും പുറത്തേക്കുമാണ്. അതേസമയം, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, യാഗശാലകൾ, ധ്യാനകേന്ദ്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങൾ ശക്തമായ പ്രാണശക്തി അല്ലെങ്കിൽ പ്രാണവായു പ്രവാഹം ഉള്ളതായി ആത്മീയ സമ്പ്രദായങ്ങൾ കരുതുന്നു.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടനുസരിച്ച്, ആർത്തവകാലത്ത് സ്ത്രീകളെ ആത്മീയ ആചാരങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറ്റിനിർത്തിയിരുന്നത് അവരെ "അശുദ്ധർ" എന്ന് കണക്കാക്കിയതുകൊണ്ടല്ല. മറിച്ച്, ശരീരത്തിൽ സജീവമായിരിക്കുന്ന അപാനവായുവിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രവാഹത്തിനും പുറത്തുള്ള പ്രാണശക്തിയുടെ ശക്തമായ പ്രവാഹത്തിനും ഇടയിൽ ഒരു അസന്തുലിതാവസ്ഥയോ സംഘർഷമോ ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ എന്ന ചിന്തയിലൂടെയായിരുന്നു എന്ന് യോഗ-താന്ത്രിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നു.

യോഗശാസ്ത്രത്തിലും ആയുർവേദത്തിലും ശരീരത്തിലെ ജീവശക്തിയായ പ്രാണൻ അഞ്ച് പ്രധാന പ്രവാഹങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി വിവരിക്കുന്നു. ഇവയെ പഞ്ചപ്രാണവായുക്കൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

 

പ്രാണവായു (Prana Vayu)

സ്ഥാനം: ഹൃദയം, നെഞ്ച്, ശ്വാസകോശം, തല

പ്രവർത്തനങ്ങൾ: ശ്വസനം, ഭക്ഷണം, വെള്ളം എന്നിവയുടെ സ്വീകരണം

ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം, മനസ്സിന്റെ ഏകാഗ്രത

ചലനദിശ: അകത്തേക്കും മുകളിലേക്കും

2. അപാനവായു (Apana Vayu)

സ്ഥാനം: അടിവയർ, പെൽവിസ്, മൂത്രാശയം, ഗർഭാശയം

പ്രവർത്തനങ്ങൾ: മലമൂത്ര വിസർജനം, ആർത്തവസ്രാവം, പ്രസവ, പ്രജനന പ്രവർത്തനങ്ങൾ

ചലനദിശ: താഴേക്കും പുറത്തേക്കും

3. സമാനവായു (Samana Vayu)

സ്ഥാനം: നാഭിപ്രദേശം

പ്രവർത്തനങ്ങൾ: ദഹനം, പോഷകങ്ങളുടെ ആഗിരണം, ശരീരത്തിലെ ഊർജവിതരണത്തിന്റെ സന്തുലനം

ചലനദിശ: കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് (നാഭിയിലേക്ക്)

4. ഉദാനവായു (Udana Vayu)

സ്ഥാനം: തൊണ്ട, കഴുത്ത്, തല

പ്രവർത്തനങ്ങൾ: സംസാരം, ശബ്ദോൽപാദനം, ഓർമ്മശക്തി, ആത്മവിശ്വാസ, ഇച്ഛാശക്തി

ചലനദിശ: മുകളിലേക്ക്

5. വ്യാനവായു (Vyana Vayu)

സ്ഥാനം: ശരീരം മുഴുവൻ

പ്രവർത്തനങ്ങൾ: രക്തചംക്രമണം, നാഡീവ്യവസ്ഥയുടെ പ്രവർത്തനം, ശരീരചലനങ്ങൾ, ഊർജത്തിന്റെ വിതരണം.

ചലനദിശ: എല്ലാദിശകളിലേക്കും

ഈ അഞ്ച് വായുക്കളും പരസ്പരം സഹകരിച്ചാണ് ശരീരത്തിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും സന്തുലനം നിലനിർത്തുന്നത്.

 

പഞ്ചപ്രാണങ്ങളിൽ ആർത്തവവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത ബന്ധമുള്ളത് അപാനവായു ആണ്.

 

സ്ഥാനം:

- അടിവയർ

- പെൽവിക് മേഖല

- മൂത്രാശയം

- ഗർഭാശയം

- വൻകുടൽ

 

ചലനദിശ: താഴേക്കും പുറത്തേക്കും

 

അപാനവായുവിന്റെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ:

- മലവിസർജനം

- മൂത്രവിസർജനം

- ആർത്തവസ്രാവം

- പ്രസവം

- പ്രജനന പ്രവർത്തനങ്ങൾ

 

ആർത്തവസമയത്ത് ഗർഭാശയത്തിനുള്ളിലെ അസ്തരം പുറത്തേക്ക് നീങ്ങുന്നത് ആയുർവേദം അപാനവായുവിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രവർത്തനമായി കാണുന്നു.

 

ഗർഭധാരണം സംഭവിക്കാത്തപ്പോൾ ഗർഭാശയത്തിന്റെ അകത്തെ അസ്തരം സ്വാഭാവികമായി പുറത്തേക്ക് പോകുന്ന ജൈവപ്രക്രിയയാണ് ആർത്തവം. ഇത് സ്ത്രീയുടെ ആരോഗ്യകരമായ പ്രത്യുൽപാദന സംവിധാനത്തിന്റെ അടയാളമാണ്.

 

പഴയകാലത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് ആർത്തവസമയത്ത് വിശ്രമം ലഭിക്കാനായി ചില സാമൂഹിക-ആചാരപരമായ രീതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.

 

അവയുടെ ലക്ഷ്യം:

- കഠിനജോലികളിൽ നിന്ന് വിശ്രമം

- ശരീരത്തിന് പുനഃശക്തി നേടാനുള്ള സമയം

- മാനസിക ശാന്തത എന്നിവയായിരുന്നു.

 

പിന്നീട് പല സ്ഥലങ്ങളിലും ഈ വിശ്രമരീതികൾ തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുകയും ആർത്തവം = അശുദ്ധി എന്ന ധാരണ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

 

യോഗപരമ്പരയിൽ ആർത്തവകാലത്ത് അപാനവായുവിന്റെ പ്രവാഹം കൂടുതൽ സജീവമാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ചില ഗുരുപരമ്പരകൾ ആ ദിവസങ്ങളിൽ:

- കഠിനമായ യോഗാസനങ്ങൾ

- ശക്തമായ പ്രാണായാമങ്ങൾ

- അമിത ഉപവാസങ്ങൾ

- ക്ഷേത്ര ദർശനം,

എന്നിവ ഒഴിവാക്കാൻ നിർദ്ദേശിക്കാറുണ്ട്. 

 

ഇത് അശുദ്ധി മൂലമല്ല; ശരീരത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഊർജപ്രവാഹത്തെ മാനിക്കുന്നതിനാണ്.

അതിനാൽ ആർത്തവത്തെ “അശുദ്ധി”യായി കാണാതെ, പ്രകൃതിയുടെ സന്തുലിതമായ ഒരു ജീവചക്രമായി മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ ശാസ്ത്രീയവും ആത്മീയവുമായ സമീപനം.

द्रोणादून देहरादून कैसे बना

द्रोणादून देहरादून कैसे बना?

देहरादून शहर की स्थापना 1675 में सिख आध्यात्मिक गुरु राम राय ने की थी। इसी बीच, यह क्षेत्र महाभारत के प्रसिद्ध गुरु द्रोणाचार्य का निवास स्थान भी माना जाता है।

देहरादून हिमालय की तलहटी में बसा एक खूबसूरत शहर है, जो हरियाली, नदियों और घाटियों से घिरा हुआ है। आज उत्तराखंड राज्य की राजधानी, यह शहर अपनी प्राकृतिक सुंदरता, शिक्षण संस्थानों और सैन्य अकादमियों के लिए प्रसिद्ध है। लेकिन "देहरादून" नाम के पीछे एक समृद्ध इतिहास और आध्यात्मिक पृष्ठभूमि छिपी हुई है।

“देहरादून” नाम दो शब्दों से मिलकर बना है:

देहरा / डेरा → शिविर, मठ, निवास

दून → हिमालय और शिवालिक पर्वतमाला के बीच स्थित घाटी

इसलिए "देहरादून" एक अनुमानित नाम है। इसका अर्थ है “घाटी में शिविर” या “दून घाटी में स्थित डेरा”।

देहरादून का पुराना नाम दून घाटी था और कुछ पारंपरिक मान्यताओं में इसे द्रोणा दून के नाम से जाना जाता था।

यह “द्रोण” द्रोणाचार्य से संबंधित है। कुछ स्थानीय कथाओं और मान्यताओं के अनुसार, महाभारत में कौरवों और पांडवों के गुरु द्रोणाचार्य का आश्रम इसी क्षेत्र में स्थित था। इसी कारण से इसका नाम “द्रोण दून” पड़ा।

देहरादून के इतिहास में सबसे महत्वपूर्ण व्यक्ति गुरु राम राय हैं। वे गुरु हर राय के सबसे बड़े पुत्र थे। एक बार उन्हें मुगल सम्राट औरंगजेब के दरबार में बुलाया गया। वहाँ सिख धर्मग्रंथ की एक पंक्ति पर चर्चा हुई। सिख परंपरा के अनुसार, उन्होंने राजा को नाराज न करने के लिए उस पंक्ति का अर्थ बदल दिया।

सिख धर्म में गुरु के वचनों को बदलना स्वीकार्य नहीं है। इसलिए, इतिहास कहता है कि उनके पिता गुरु हर राय ने उन्हें पंजाब लौटने की अनुमति नहीं दी और बाद में गुरु की उपाधि उनके छोटे पुत्र गुरु हर कृष्ण को सौंप दी गई।

इसके बाद गुरु राम राय हिमालय की घाटी क्षेत्र दून घाटी पहुंचे। ऐतिहासिक रूप से, औरंगजेब ने उन्हें इस क्षेत्र में भूमि प्रदान की थी। उन्होंने वहां एक "डेरा" — एक मठ और आध्यात्मिक केंद्र — की स्थापना की।

समय के साथ, उस "डेरा" के आसपास की आबादी बढ़ती गई। बाद में, उस क्षेत्र को "देहरादून" के नाम से जाना जाने लगा।

कुछ लोग कहते हैं कि "नरेंद्र नगर के राजा ने गुरु राम राय को रहने के लिए जगह दी थी।" लेकिन यह ऐतिहासिक रूप से सही नहीं है।

नरेंद्रनगर शहर की स्थापना स्वयं नरेंद्र शाह ने 20वीं शताब्दी में की थी, जबकि गुरु राम राय 17वीं शताब्दी में रहते थे। इसलिए ये दोनों अलग-अलग युगों से संबंधित हैं।

देहरादून को उत्तराखंड की शीतकालीन राजधानी के रूप में और चमोली जिले के गैरसैंण को ग्रीष्मकालीन राजधानी के रूप में उपयोग किया जाता है।

हिमाचल प्रदेश भारत का एक और राज्य है जिसकी दो राजधानियाँ हैं — शिमला (ग्रीष्मकालीन) और धर्मशाला (शीतकालीन)।